Buna baxanda adamın ağlına birinci sual gəlir: bu nədir – ayıdır, pişikdir, yoxsa meymun quyruğu taxmış yekə bir samur?
Düzgün cavab: heç biri!
Binturonqu ingiliscə “bearcat”, yəni “ayıpişik” də adlandırırlar. Amma nə ayılarla, nə də pişiklərlə yaxın qohumdur. O, əsasən Asiyada yaşayan sivetlər ailəsinin ən iri nümayəndəsidir. Hindistanın şimal-şərqindən başlayaraq Cənub-Şərqi Asiyanın tropik meşələrinədək yayılıb.
Binturonqun bədəni təxminən 60–95 santimetr olur. Quyruğu da az qala özü boydadır. İri fərdlərinin çəkisi 20 kiloqramı keçə bilər. Maraqlıdır ki, dişiləri adətən erkəklərdən daha iri olur. Yəni bu ailədə pult da, son söz də böyük ehtimalla xanımdadır.
Bu heyvan vaxtının çoxunu ağaclarda keçirir. Yerə düşsə də, elə bil bazar günü yuxudan təzə qalxıb: ağır-ağır, tələsmədən yeriyir. Amma ağacda vəziyyət dəyişir. Uzun quyruğu budaqlardan yapışa bilir və binturonq ondan sanki beşinci əl kimi istifadə edir. Köhnə dünyanın belə “tutucu quyruğa” malik azsaylı məməlilərindən biridir.
Üstəlik, arxa ayaqlarının topuq hissəsini xeyli döndərə bilir. Buna görə ağacdan başıaşağı enəndə arxa pəncələri ilə gövdədən möhkəm yapışır. Yəni ağacdan enmək üçün bizim kimi üzünü gövdəyə çevirib ehtiyatla sürüşmür – liftə minmiş kimi başıaşağı gedir.
Amma binturonqun ən məşhur xüsusiyyəti görünüşü deyil, qoxusudur. Bu heyvandan təzə bişmiş yağlı popkorn iyi gəlir!
Xeyr, gecələr gizlincə kinoya getmir. Sidiyində və qoxu nişanlarında 2-asetil-1-pirrolin adlı kimyəvi birləşmə var. Elə həmin maddə qızdırılmış popkornun və təzə bişmiş çörəyin də tanış qoxusunu yaradır. Binturonq budaqların üzərində hərəkət etdikcə qoxusunu qoyur və başqa binturonqlara bildirir: “Bura tutulub, özünə ayrı ağac tap!”
Binturonq yırtıcılar dəstəsinə daxil olsa da, yeməyinin böyük hissəsini meyvələr təşkil edir. Ənciri xüsusilə xoşlayır. Bundan başqa, yumurta, həşərat, quş və xırda heyvanları da yeyə bilər. Meyvə toxumlarını meşəyə yaydığı üçün tropik meşənin təbii bağbanlarından sayılır. Bəzi əncir toxumlarının onun həzm sistemindən keçdikdən sonra cücərmə şansı artır.
Əsasən gecələr fəal olur. Gündüzlər budaqların arasında uzanıb yatır. Yəni bütün gecəni yeyib-gəzən, gündüz isə ağacın başında mürgüləyən məhəllə cavanı kimidir.
Sakit görünməsinə baxmayaraq, kifayət qədər güclü dişləri və caynaqları var. Özünü təhlükədə hiss edəndə fısıldaya, nərildəyə və hücum edə bilər. Razı qalanda isə xırıltılı, mırıltıya bənzər səslər çıxarır. Narazı binturonqun səsi isə mehriban heyvandan çox xarab olmuş mühərriki xatırlada bilər.
Dişi binturonqlarda daha bir qəribə xüsusiyyət var: mayalanmış embrionun uşaqlığa yerləşməsi müəyyən müddət gecikə bilər. Bunun sayəsində bala doğmaq üçün daha əlverişli vaxt seçilir. Adətən bir və ya iki bala dünyaya gətirirlər, bəzən balaların sayı daha çox olur.
Təəssüf ki, binturonq hazırda nəsli həssas vəziyyətdə olan heyvanlardan sayılır. Tropik meşələrin qırılması, palma yağı plantasiyalarının genişlənməsi, ovlanma və qanunsuz heyvan ticarəti onların sayını azaldır. Şirin görünüşünə görə bala binturonqları ev heyvanı kimi də satırlar. Halbuki bu, kəskin dişləri, güclü caynaqları və iyli ərazi nişanları olan vəhşi heyvandır – evdə saxlamaq üçün “pişik” deyil.
