Okeanda 500-dən çox köpək balığı növü yaşayır. Amma Hollivud filmlərinə baxsan, elə bilərsən ki, bunların hamısı səhər yuxudan durub adam ovuna çıxır. Əslində isə vəziyyət tamam başqadır!
Balina köpək balığı (Whale shark)
Dünyanın ən böyük balığıdır! Uzunluğu 18 metrə çata bilər. Amma bu boyda nəhəngin əsas yeməyi plankton və xırda dəniz canlılarıdır. Dişləri də var, özü də yüzlərlə, amma ovunu çeynəmək üçün istifadə etmir. Suyu süzərək qidalanır. Yəni okeanın ən böyük köpək balığı, demək olar ki, vegetarian deyil, amma xırda-xuruşla dolanır!
Böyük ağ köpək balığı (Great white shark)
Ən məşhur və insana qarşı ən çox ölümcül hücum qeydə alınmış növdür. İri fərdləri suitiləri və dəniz şirlərini ovlayır. Bəzən suyun altından elə sürətlə hücum edir ki, bütövlükdə sudan çıxır. Amma insan onun təbii qida menyusuna daxil deyil.
Çəkicbaş köpək balığı (Hammerhead shark)
Başına baxanda elə bil kimsə üstünə çəkic vurub. Amma bu qəribə quruluş ona geniş görmə sahəsi və ovunu tapmaqda üstünlük verir. Xüsusən qumun altında gizlənən skatları elektrik siqnallarından aşkar edə bilir.
Qoblin köpək balığı (Goblin shark)
Bu isə okeanın qorxu filmlərindən çıxmış məxluqudur. Dərin sularda yaşayır, çənəsini qəfil irəli ataraq ovunu tutur. Görünüşü qorxunc olsa da, insanlarla qarşılaşması olduqca nadirdir.
Qrenlandiya köpək balığı (Greenland shark)
Əsl uzunömürlülük rekordçularındandır. Təxminən 400 il yaşaya biləcəyi hesablanır! Dişiləri yalnız təxminən 150 yaşında cinsi yetkinliyə çata bilər. Yəni bunun nəvəsi olanda bizim neçə-neçə nəsil dəyişmiş olur!
Tülkü köpək balığı (Thresher shark)
Quyruğu bədəninin ümumi uzunluğunun təxminən yarısını təşkil edə bilər. Onu qamçı kimi istifadə edərək balıqları vurub keyləşdirir. Yəni ovunu dişi ilə yox, əvvəlcə quyruğu ilə qarşılayır!
Gəzən köpək balığı (Epaulette shark)
Bu növ üzgəclərinə söykənərək dənizin dibində, hətta dayaz rif sahələrində sürünərək hərəkət edə bilir. Oksigen çatışmazlığına da qeyri-adi dərəcədə davamlıdır. Dənizdə üzməkdən bezəndə piyada gəzir!
Daha hansıları var?
– Pələng köpək balığı (Tiger shark): Son dərəcə müxtəlif qidalarla qidalanır. Mədəsindən insanın atdığı qəribə əşyalar da tapılıb.
– Öküz köpək balığı (Bull shark): Duzlu su ilə yanaşı şirin suda da yaşaya bilir, hətta çaylarla xeyli içəri üzür.
– Mako köpək balığı (Shortfin mako): Ən sürətli köpək balıqlarından biridir, güclü sıçrayışlarla sudan çıxa bilir.
– Nəhəng köpək balığı (Basking shark): Dünyanın ikinci ən böyük balığıdır. Ağzını geniş açıb plankton süzür.
– Peçenye kəsən köpək balığı (Cookiecutter shark): Balina və delfinlərdən dairəvi ət parçaları qoparır. Balacadır, amma çox qəribə qidalanma üsulu var.
– Fənər köpək balıqları (Lantern sharks): Bəzi növlərinin bədənində bioloji işıq saçan orqanlar var.
– Mələk köpək balığı (Angel shark): Yastı bədəni ilə qumda gizlənir, ov yaxınlaşanda qəfil hücum edir.
– Zebra köpək balığı (Zebra shark): Balaları zolaqlı, böyükləri isə xallı olur. Bəzi dişilər erkəksiz çoxala bilir!
Bəs köpək balıqları haqqında məşhur şayiələr?
Bir damcı qanı kilometrlərlə uzaqdan hiss edirlər? Şişirdilmiş mifdir. İybilmələri çox güclüdür, amma bu, qanı okeanın istənilən yerindən hiss etmələri demək deyil.
Hərəkət etməsələr ölürlər? Hamısı yox! Bəzi növlər oksigen almaq üçün daim üzməlidir, digərləri isə dibdə dayanaraq qəlsəmələrinə su ötürə bilir.
Bütün köpək balıqları diri bala doğur? Xeyr. Bəziləri yumurta qoyur, bəziləri isə diri bala dünyaya gətirir. Hətta bəzi növlərdə embrionlar ana bətnində başqa yumurtaları və ya embrionları yeyə bilir!
Dişləri ömür boyu yenilənir? Bəli! Bir çox köpək balığı ömrü ərzində minlərlə diş dəyişir.
İnsana hücum edəndə mütləq onu yemək istəyir? Xeyr. Bəzən araşdırma, çaşqınlıq və ya müdafiə davranışı nəticəsində dişləyirlər. Amma belə bir dişləmə də ölümcül ola bilər.
2025-ci ildə dünyada 65 təsdiqlənmiş, təhrik edilməmiş köpək balığı dişləməsi qeydə alınıb. Onlardan 9-u ölümlə nəticələnib.
Belə çıxır ki, köpək balıqları arasında həm nəhəng, sakit plankton yeyənlər, həm sürətli ovçular, həm də okeanın dibində piyada gəzənlər var.
Amma bir şeyi unutmayaq: Köpək balıqları insanlardan daha çox qorxmalıdır. Çünki insanlar hər il çoxlu sayda köpək balığını ovlayır, bəzi növlərin nəsli isə yox olmaq təhlükəsi ilə üzləşib.
Yəni okeanın ən qorxulu yırtıcısının kim olduğu məsələsi hələ mübahisəlidir. Köpək balığından soruşsan, yəqin insanı göstərəcək!